W 1996 roku zdjęcie programu z dużej anteny mogło oznaczać utratę kontaktu z masową publicznością. Wojciech Cejrowski odpowiedział na to po swojemu: zaprosił widzów do rodzinnego Osieka. Trzydzieści lat później Ciemnogród znów odbył się na Kociewiu. Tyle że dziś nie trzeba mieć programu w TVP, żeby codziennie docierać do setek tysięcy ludzi. Po co więc nadal spotykać się na żywo?
Pierwszy Zlot Ciemnogrodu odbył się latem 1996 roku, niedługo po zakończeniu emisji „WC Kwadrans”. Program dał Wojciechowi Cejrowskiemu ogólnopolską popularność, ale regularnie wywoływał też spory. Kiedy zniknął z TVP, jego publiczność pojawiła się w Osieku.
Jak na niewielką kociewską wieś skala była ogromna. Ówczesny „Głos Pomorza” pisał o ponad 10 tys. uczestników, sam Cejrowski mówi o około 15 tys. osób. Zlot nie okazał się jednorazowym wydarzeniem. Kolejne edycje odbywały się do 1999 roku, a samorząd Osieka po latach wymieniał Ciemnogród wśród inicjatyw, które pomogły wypromować gminę w Polsce.
Z telewizji na łąkę
W połowie lat 90. polskie media wyglądały zupełnie inaczej niż dzisiaj. Prywatna telewizja już rosła w siłę, ale rynek był znacznie bardziej skupiony. Nie było YouTube’a, podcastów ani mediów społecznościowych. Nie dało się w kilka godzin założyć własnego kanału i odzyskać publiczności utraconej wraz z programem telewizyjnym.
Telewizja, a zwłaszcza TVP, miała znacznie większy wpływ na to, kto trafiał do szerokiej publiczności. Koniec programu oznaczał więc realne odcięcie od widzów.
Ciemnogród był prostą odpowiedzią. Skoro „WC Kwadrans” zniknął z anteny, jego odbiorcy mogli przyjechać do Osieka.
Zamiast studia była łąka, a kilkunastominutowy program zastąpiły spotkania, muzyka, żarty i polityczne komentarze. Uczestnicy pierwszych edycji nazywali później Ciemnogród „WC Kwadransem na żywo”.
Polityka była jednak tylko częścią imprezy. Były koncerty country i folk, poezja śpiewana, gadżety i zwykła festynowa zabawa. To połączenie zostało w Ciemnogrodzie do dziś.
„Ciemnogród” przestał być obelgą
Ważna była również sama nazwa.
„Ciemnogród” funkcjonował jako pogardliwe określenie ludzi uznawanych za zacofanych, zbyt religijnych czy przywiązanych do tradycyjnego porządku. Cejrowski zamiast się od niego odcinać, przejął je i zaczął pisać wielką literą.
Dziś podkreśla, że Ciemnogród nie jest partią ani ruchem społecznym. Łączy go z religią, patriotyzmem, tradycyjnym systemem wartości i sprzeciwem wobec politycznej poprawności. Sam zlot nazywa „spotkaniem rodzinnym takich ludzi”.
Światopogląd wydarzenia jest więc oczywisty. Bezpartyjność nie oznacza tu braku poglądów, lecz brak formalnego związania z jednym ugrupowaniem.
To ważne, bo przez 30 lat zmieniały się rządy, partie i polityczne konflikty, a Ciemnogród nadal odwołuje się do mniej więcej tego samego zestawu wartości.
Dziś każdy może mieć własną antenę
Różnica między 1996 a 2026 rokiem najlepiej widoczna jest jednak w mediach.
Cejrowski nie potrzebuje dziś zlotu, żeby mieć kontakt z odbiorcami. Może wystąpić w telewizji, opublikować nagranie w internecie albo prowadzić własną audycję. Podobnie działa wielu innych publicystów.
Reuters Institute w „Digital News Report 2026” zwraca uwagę, że polski rynek coraz mocniej opiera się na mediach budowanych wokół konkretnych osobowości i wyraźnych profili ideowych. TV Republika znalazła się wśród największych kanałów telewizyjnych, Kanał Zero przeszedł drogę od projektu internetowego do telewizji, a marka prowadzącego coraz częściej jest równie ważna jak marka redakcji.
Jednocześnie spada zaufanie do informacji. Według Reuters Institute w 2026 roku ufało im 39 proc. Polaków, a 46 proc. deklarowało, że przynajmniej czasami unika newsów.
Mediów jest więc więcej niż kiedykolwiek, ale wspólna przestrzeń odbiorców stała się mniejsza. Każdy może znaleźć własne źródła, własnych komentatorów i własny polityczny świat.
W 2026 roku media przyjechały do Osieka
Program jubileuszowego Ciemnogrodu w Osieku dobrze pokazuje tę zmianę. Działała Ciemnogród TV, na żywo realizowano „Studio Dziki Zachód” z Krzysztofem Skowrońskim i „Rachoń & Cejrowski” dla Telewizji Republika. Odbył się też „Antysystem” z Pawłem Lisickim.
Obok tego były biegi, regaty, kino, koncerty, palant, potańcówka w remizie, procesja i msza.
W 1996 roku zlot częściowo zastępował medium. W 2026 roku media przyjechały na zlot.
A jednak sama transmisja nie wystarcza. Można przez cały rok oglądać Cejrowskiego w internecie i telewizji, ale ludzie nadal przyjeżdżają do Osieka.
Bo na żywo widać coś, czego nie pokazują statystyki oglądalności. Innych ludzi, którzy słuchają tych samych autorów, śmieją się z tych samych żartów i mają podobny stosunek do polityki czy kultury.
Dlatego w programie obok publicystyki są koncert, regaty i potańcówka. Gdyby zostały tylko kamery i rozmowy polityczne, Ciemnogród stałby się po prostu kolejnym studiem telewizyjnym.
Podczas tegorocznej edycji swoje miejsce miał także „Antysystem”, najnowsza książka Wojciecha Cejrowskiego i Pawła Lisickiego. Autorzy piszą w niej o państwie, władzy, interesie narodowym i sporach współczesnego Zachodu. Sam tytuł pasuje do wydarzenia, które od początku budowało swoją markę na nieufności wobec politycznego i medialnego głównego nurtu.
Ciemnogród z 2026 roku nie jest oczywiście tym samym Ciemnogrodem co w 1996. Zmieniła się Polska, zmieniły się media, zmienił się też Cejrowski. Trzy dekady temu problemem był dostęp do anteny. Dzisiaj antenę może mieć niemal każdy.