Książki o Wielkiej Lehii to tylko jedna strona parahistorycznego medalu. Druga strona to snucie sensacyjnych teorii o historycznych korzeniach państw i społeczeństw. Różnica jest taka, że te ostatnie firmują niekiedy utytułowani i chętnie goszczący w mediach historycy. Tomasz Szkopek w swoim „Niewolnictwie Słowian” doskonale punktuje teorie o pierwszych Piastach jako bandzie rozbójników i o niewolniczych fundamentach państwa polskiego. Dowodzi natomiast, że to Słowianie przez wiele stuleci byli przedmiotem handlu dla Żydów i Arabów.
Niewolnictwo dziś kojarzy się z prostym schematem – zły biały wyzyskuje czarnoskórego. Tymczasem niewolnictwo miało – a gdzieniegdzie wciąż ma – wymiar oderwany od kryteriów rasowych. We wczesnym średniowieczu to Słowiańszczyzna dostarczała tysięcy niewolników państwom zachodnioeuropejskim i arabskim. W handlu tym, przynoszącym pokaźne profity, specjalizowali się kupcy arabscy i żydowscy. Tomasz Szkopek zwraca uwagę na pomijane motywy antyżydowskich zamieszek w epoce krucjat: mówi się najczęściej o zawiści lub motywowanej religijnie nienawiści chrześcijańskich sąsiadów, ale nie wspomina się o tym, że to Żydzi na zachodzie Europy byli postrzegani jako handlarze „żywym towarem”.
Gdyby nie powstanie organizacji państwowej na ziemiach polskich, być może ludność tych ziem padłaby ofiarą tego intratnego interesu. Dziwi więc fakt, że pojawiają się teorie, w myśl których Mieszko I i jego otoczenie było bandą zwykłych rabusiów, a ich głównym biznesem – oprócz rabunku i mordowania tudzież palenia grodów – był właśnie… handel niewolnikami. Nie dziwi za to, iż takie teorie z chęcią drukują media lewicowo-liberalne. Tomasz Szkopek rozbiera te teorie na czynniki pierwsze i wykazuje, na jak słabych fundamentach są one zbudowane.
„Niewolnictwo Słowian” czyta się znakomicie, co nie jest cechą wielu książek pisanych o historii przez historyków. Może dlatego, że to książka, która nie jest pisana pod tezę, a wbrew tezom. Książka, która nie jest politycznie poprawna, ale też nie stara się na siłę wywracać do góry nogami tego, co dotąd historykom udało się ustalić na temat początków Polski i dziejów Słowiańszczyzny.
Tomasz Szkopek: Niewolnictwo Słowian: germańscy łowcy, żydowscy handlarze, arabscy eksploatorzy. Warszawa, 3S Media, 2026.